Chiếu Nga Sơn
Chiếu Nga Sơn
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Chiếu Nga Sơn là một loại chiếu cói được dệt tại huyện Nga Sơn, một huyện ven biển của tỉnh Thanh Hoá. Huyện Nga Sơn có 27 xã. Thập niên 1980 chỉ có các xã như: Nga Thuỷ, Nga Tân, Nga Thanh, Nga Liên, Nga Tiến là làm nghề trồng cói và dệt chiếu. Nhưng ngày nay rất nhiều nơi trong huyện này trồng cói như xã Ba Đình, Nga Thạch… cũng trồng nhiều vì lợi ích kinh tế của nó mang lại. Ngoài dệt chiếu, cói còn được dùng làm hàng thủ công mỹ nghệ( Nghề này phát triển chủ yếu ở Kim Sơn, Ninh Bình). Nguồn xuất chủ yếu là sang Liên Xô cũ, và bán nội địa. Ngày nay cói được xuất chủ yếu sang Trung Quốc.
Sản xuất chiếu
Thu hoạch cói
Để làm ra cây cói đẹp, người dân phải một nắng hai sương, đầu tiên là làm cỏ, cỏ gà và chủ yếu là những cây sậy, phải nhổ chúng đi vì khi bón phân đạm cho cả ruộng mà còn cây sậy thì chúng ăn hết phân và phát triển rất nhanh. Sau đó đến vụ thu hoạch vào tháng 6 đến tháng 9 hàng năm (mùa hè). Cói khi đó đã phát triển rất nhanh cao khoảng 1,7m đến 1,8m. Người dân dung liềm, một loại liềm chuyên dụng chỉ có ở vùng cói để cắt. Liềm có hình dạng số 7 , được rèn bằng loại thép rất tốt. Từng đám được cắt và người cắt dũ và phân loại, thường thì thành 3 loại: loại dài nhất là 1,75m ( dùng để dệt chiếu lại 1,6m và 1,5m) loại trung bình dài khoảng 1,5m và loại ngắn nhất (loại này dệt chiếu cá nhân 0,9 - 1,0m)còn lại là những cây cói chết gọi là ” bổi”. Bổi thường được dùng để đun nấu va lợp nhà. Sau đó lợi dụng thuỷ triều lên, người dân thả những đóm cói xuống ngánh và dòng dây thừng kéo về sân phơi ( sân phơi là khu đất mà hợp tác xã chia cho người dân dùng để phơi cói khi vụ mùa và trồng khoai hoặc ngô khi hết vụ). Sau đó cói được vớt lên và xếp vào đống. Cói được chẻ ra làm đôi bằng máy chẻ cói, gọi là máy nhưng thực ra chỉ là 2 trụ gỗ hình tròn, đường kính khoảng 120mm, dài khoảng 350 đến 400mm, ở giữa có 1 lưỡi dao được đánh bằng sắt tốt. Từng nắm cói được một người cầm và đưa qua, một người ngồi đối diện kéo cây cói đã được chẻ đôi xếp thành bó gọi là ” mưởng “. Sau đó được đem phơi vào buổi sáng, nếu trời nắng đẹp thì khoảng 3 ngày nắng to là ok, còn trời mưa thì thật là buồn, vì nước mưa mà ngấm vào thì coi như là cói xấu, mất giá! Một buổi chạy mưa thì thật là khốn khổ, bở hết cả hơi tai, vì mùa thu hoạch vào mùa hè nên thường có bão, người dân ai cũng phải nghe radio để theo dõi thời tiết nắng mưa thế nào…
Xử lý cói và đan chiếu
Cói 1 nắng gọi là ” ưởn ” được đánh đống để ngoài sân phơi, che bằng bổi đã khô, sau ba nắng là cây cói có màu trắng xanh là mọi người ” gù” lại và chở về nhà đánh đống (che bằng bạt hoặc bổi) để chống ẩm. Khi hết mùa thu hoạch, hầu hết nguời dân ở vùng cói ở nhà dệt chiếu. Cói được chọn loại bỏ những cây xấu và bắt đầu dệt. Thường thì mọi người dệt chiếu cho đến vụ mùa năm sau. Bắt đầu bằng sợi đay, người ta dùng đay sợi đi một cái gọi là cầu đay, tuỳ từng loại chiếu mà họ mua từng loại cầu đay khác nhau. Sau đó là mắc cầu, xuyên những sợi đay qua cái ” go “. Mỗi và chiếu gồm 2 người dệt, 1 người ruôn cây cói vào và một người đập. Để dệt được 1 lá chiếu đẹp thì 2 người mất khoảng 3-4 giờ đồng hồ. nếu dệt hoa văn thì phải nhuộn cói bằng phẩm màu , thường thì chỉ có các màu đỏ, vàng , xanh. Hoặc in và hấp. Khi kết thúc 1 lá chiếu thì cắt ra và một người gim những đầu để thừa để giữ cho cây cói không bị bong ra khi sử dụng.
Hình Ảnh:
Hình chỉ mang tính minh họa.