Hình được chụp tại vùng ngoài đê, chỗ nuôi tôm.. vùng Nga Tân, Nga Thanh, Nga Thủy.
http://picasaweb.google.com.vn/tuanwanderer/NgaSon
http://picasaweb.google.com.vn/tuanwanderer/NgaSon/photo#s5229841356263713218
Nga Sơn - Một miền du lịch
Nga Sơn - một huyện ven biển, cách thành phố Thanh Hoá khoảng 50 km về phía Đông Bắc, phía Bắc giáp huyện Kim Sơn - Tỉnh Ninh Bình, phía Nam giáp huyện Hậu Lộc, phía Tây giáp huyện Hà Trung, phía Đông là biển Đông. Nga Sơn vốn vẫn được mọi người xem là vùng quê cổ tích, nơi có những những danh thắng, di tích gắn liền với những câu chuyên đầy chất huyền thoại. Động Bích Đào (hay còn gọi là động Từ Thức), gắn với huyền thoại Từ Thức gặp Tiên, có dưa hấu Mai An Tiêm với câu chuyện cổ ‘Sự tích quả dưa đỏ’, hay Chùa Tiên với với huyền thoại hội vườn Đào. Bên cạnh đó, Nga Sơn còn có những di tích đi vào lịch sử như: di tích Ba Đình, chiến công của nghĩa quân Cần vương chống Pháp, đã được Chủ Tịch Hồ Chí Minh lấy tên để đặt cho Quảng trường Ba Đình lịch sử, nơi Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Nga Sơn có cửa Thần Phù với câu thơ cổ nổi tiếng.
Với dân số trên 15 vạn người (trong đó có khoảng trên 3 vạn người theo Đạo Thiên chúa), diện tích tự nhiên trên 150 km2, Nga Sơn được ví như một đảo nhỏ bởi 4 bên được bao bọc bởi các dòng sông và biển như: sông Hoạt, sông Lèn và biển Đông. Nga Sơn có 3 vùng kinh tế: Vùng chiêm, vùng mầu và vùng biển. Nghề nghiệp chủ yếu của người dân Nga Sơn là trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt Hải sản, nhưng trong đó nổi lên là nghề dệt chiếu truyền thống đã được lưu truyền trong dân gian:
Chiếu Nga Sơn gạch Bát Tràng
Vải tơ Nam Định lụa hàng Hà Đông.
Trong các vùng kinh tế của Nga Sơn, các xã có tiềm năng lớn về du lịch nổi lên phải kể đến: xã Nga Thiện, Nga Giáp, Nga An, Nga Phú và Nga Điền. Với diện tích tự nhiên chỉ khoảng 30 km2 nhưng có tới trên 10 Di tích - Danh thắng nổi tiếng đã được xếp hạng ‘Di tích lịch sử - Danh thắng’ cấp tỉnh và cấp Quốc gia. Đặc biệt các xã như Nga An, Nga Thiện, mỗi xã có tới 3 Di tích cấp Quốc gia. Như vậy cứ khoảng 2 km2 lại có 1 Di tích - Danh thắng. Rất tự nhiên, các Di tích gần kề nhau theo 2 tuyến du lịch đường bộ ven núi Tam điệp và đường sông Hoạt nằm giữa 2 dãy núi Tam điệp, hai tuyến này tạo nên vùng quê huyền thoại thấm đậm những câu chuyện cổ tích, một tiềm năng du lịch quan trọng và riêng có của huyện.
Vùng quê cổ tích này hội tụ rất nhiều danh thắng như: Động Từ Thức, cảnh đẹp của Chùa Tiên, Hồ đồng vụa, Bãi dưa Mai An Tiêm trên núi quả dưa, và đôi bờ Sông Hoạt còn có những cảnh quan kỳ thú, ‘Sơn thuỷ hữu tình’ như: Động lục vân, Động Trúc Sơn, Cửa Thần phù, Bia Thần, núi Lã Vọng, núi Rồng Hổ tranh ngọc…Và cũng chính nơi đây từ xưa đã có nhiều Nhà Sử học, Bác học như: Phạm Sư Mạnh, Trịnh Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn, Cao Bá Quát… Các Nhà Vua, Chúa như: Lê Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Chúa Trịnh Sâm, đều vãng cảnh thăm thú, tức cảnh thơ trên núi; đồng thời vùng quê cổ tích này còn hội tụ những di tích lịch sử như: Chiến khu Ba Đình, Đền thờ Trần Hưng đạo, Đền thờ nữ Tướng Lê Thị Hoa, Phủ trèo, Phủ Thông, Chùa Bạch Tượng, Chùa Bạch á, chùa Thạch Tuyền…
Mùa lễ hội từ đầu tháng giêng đến tháng 4 (ÂL), Nga Sơn có rất nhiều lễ hội thu hút cả hàng vạn khách đến tham quan, dự lễ hội như: lễ hội Chùa Tiên, Lễ hội Mai An Tiêm, lễ hội Từ Thức, Lễ hội Ba Đình, lễ hội Cầu ngư và hàng trăm Hội làng diễn ra liên tục, hấp dẫn.
Nga Sơn khu Du lịch làng nghề truyền thống với gần 10 cơ sở trên 20 ha, Doanh nghiệp vừa và nhỏ, các nghề chủ yếu: Dệt chiếu truyền thống, Chiếu xuất khẩu, nghề mộc, mỹ nghệ, đan lát mây tre xuất khẩu…
Nga Sơn có các đặc sản văn hoá ẩm thực như: Gỏi cá nhệch, Dê núi đá, rượu Chính đại… Nga Sơn nằm trên quốc lộ 10B tiếp giáp với huyện Kim Sơn - Ninh Bình, nơi có Nhà thờ đá Phát Diệm, một danh thắng nổi tiếng.
- Động Từ Thức: (ở xã Nga Thiện, tên khác còn gọi là Động Bích đào) vì ngay trong cửa động có một quả đào to, Động Từ Thức như dân gian thường gọi được gắn liền với câu chuyện tình lãng mạn đầy tính nhân văn sâu sắc. Động có một vẻ đẹp mà hiếm ở trời nam có được, động được bố cục chặt chẽ có 3 cung, mỗi cung lại gắn với một nội dung hợp lý như có bàn tay thần kỳ của tạo hoá sắp đặt. Cung ngoài: cảnh Từ Thức gặp Tiên tại lễ hội Vườn đào, cung giữa: cảnh Từ Thức và Giáng Hương kết duyên đôi lứa, và sống nơi bồng lai tiên cảnh, cung trong: Cảnh Từ Thức từ biệt Giáng Hương trở về quê hương nơi chôn nhau cắt rốn. Ở mỗi cung đều có các cảnh rất phù hợp với câu chuyện tình lãng mạn. Dưới trần gian, trên Thiên đàng có gì thì trong động đều có những thứ ấy như: Bờ tre, quả mít, cây táo, con dê, con voi, ao bèo, mâm xôi thủ lợn, đàn đá, kho muối, kho gạo, kho tiền, kho vàng, kho bạc, kho thuốc thần, rồng chầu ấp trứng, cỗ xe mây, Quần Tiên hội ẩm, bàn cờ Tiên… Nhiều du khách tới tham quan đều rất ngạc nhiên trước vẻ đẹp kỳ thú mà tạo hoá đã ban tặng cho Nga Sơn.
- Hồ Đồng vụa: (thuộc xã Nga An) cách Động Từ Thức khoảng 7 km, Hồ rộng trên 20 ha, giữa hồ có hình ‘ông rùa’ nổi cao, 4 bên là đồi núi, hồ còn nguyên vẻ đẹp hoang sơ, nước hồ sâu đủ để du khách du thuyền vãn cảnh, trước hồ là Chùa Tiên, ngôi chùa cổ to đẹp, nơi đây đã diễn ra lễ hội vườn đào, nơi Từ Thức gặp Tiên lần đầu.
- Đảo dưa Mai An Tiêm: (thuộc xã Nga Phú) cách hồ đồng Vụa chừng 1 km, núi có hình như quả dưa, gắn với chuyện cổ tích ‘Sự tích quả dưa đỏ’ nên người dân ở đây thường gọi là núi quả dưa. Nơi đây có đền thờ Mai An Tiêm, có bãi dưa, khu vực rộng, núi non, cỏ cây gần như còn nguyên sơ hoang vắng…
Có thể nói tiềm năng Du lịch ở Nga Sơn rất phong phú và hấp dẫn. Những năm gần đây được sự quan tâm của Tổng cục Du lịch, UBND Tỉnh Thanh hoá, nhiều di tích thắng cảnh được tôn tạo, nâng cấp như: Động Từ Thức, đền thờ Mai An Tiêm, khu di tích lịch sử Ba Đình. Nhưng cơ sở hạ tầng như: Đường giao thông, Nhà nghỉ, khu vui chơi giải trí… đang còn ở mức độ ‘khiêm tốn’ chưa đáp ứng được nhu cầu của việc khai thác tiềm năng Du lịch ở Nga Sơn.
Để Nga Sơn là một trong 10 trọng điểm Du lịch của Thanh hoá và để Thanh hoá cũng là trọng điểm của Du lịch Việt nam, bằng những nỗ lực của Đảng bộ và nhân dân Nga Sơn cùng với sự quan tâm đầu tư của Tổng cục Du lịch Việt Nam, Của UBND Tỉnh Thanh Hoá, của các nhà đầu tư trong và ngoài nước để làm thức dậy một vùng Du lịch - vùng quê huyền thoại, vùng quê cổ tích đầy tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn của xứ Thanh.
Gỏi nhệch làm bằng thịt cá lát mỏng, trộn thính gạo thơm lừng. Da cá chiên vàng, cuộn cùng gỏi và các loại lá ăn kèm, tạo nên hương vị đặc sắc của vùng Nga Sơn, Thanh Hóa.
Thanh Hóa có vùng quê Nga Sơn mới có loài cá nhệch này, bởi chúng chỉ ở nơi có bãi biển phù sa. Sau cữ mưa ngâu trở đi độ hai tháng là mùa đi bắt cá nhệch. Con cá nhệch hình dáng nửa giống con lươn về độ dài nhưng bề ngang lại giống con cá trình. Cá nhệch có thân dài hàng mét, con nhỏ thì 3-4 lạng, con to nặng tới cả cân. Cá nhệch rất khỏe và hung dữ. Mình cá trơn nhẫy nên rất khó bắt bằng tay hay đánh lưới. Chỉ bắt được cá nhệch bằng hai cách là ra cửa biển đóng đáy bắt cá hoặc dùng những chiếc dĩa ba răng to và chắc khỏe để đâm cá. Những người bắt cá phải đi dọc chiều con nước, tìm đúng ổ cá, thật tinh mắt lần theo lườn con nhệch để đâm trúng lườn. Người bắt cá thường là đàn ông bởi bắt cá theo cách này ngoài việc tinh mắt, khéo tay, thì cần phải có sức khỏe và tay nghề cao mới bắt được nhệch bởi nó có sức cuộn lớn. Đâm được cá rồi mà không giữ chắc, nó sẽ vẫy vùng và trườn mất.
Từ cá nhệch có thể chế biến được nhiều món như kho, rán, nấu canh chua, om… nhưng có lẽ cá nhệch nổi tiếng hơn cả bởi món gỏi cá. Ngày xưa, gỏi cá nhệch chỉ được phổ biến trong vùng, nhưng ngày nay nó đã được phát triển rộng rãi ra cả tỉnh, nhất là những khu du lịch để khách tham quan có thể thưởng thức đặc sản của xứ Thanh.
Ðể món gỏi không bị tanh, sau khi bắt cá về, lấy nước vôi, nước tro, lá hóp tuốt sạch chất nhờn trên da cá. Sau khi da cá được lột sạch, cá được mổ sống lưng như làm lươn để lọc xương. Thịt cá sẽ được thái lát mỏng tang sau đó trộn với thính. Thịt cá tươi cắt thành lát có mầu hồng giống thịt của cá chuối. Thính được làm từ gạo nếp rang giã nhỏ mới có mùi thơm và bùi. Khâu lột da và thái thịt cá để trộn thính cần phải làm nhanh tay, bởi khâu này quyết định món gỏi cá có thành công hay không. Xong khâu này, người ta mới đem da cá rán giòn để sau đó cuộn với gỏi. Còn xương cá đem vào cối giã nhuyễn để nấu chẻo. Món chẻo nấu om được pha chế với gừng, tỏi, ớt, hạt tiêu, sả băm nhỏ.
Món chẻo ngon phải đặc sánh để khi tưới lên cá, nước chẻo bám đều vào thịt cá, không bị chảy nước ra tay. Chẻo ngon phải có mầu đỏ sậm, có mùi thơm của các loại gia vị hòa quyện với nhau. Sau cùng là mới đến việc pha chế nước chấm. Nước chấm gỏi được làm từ nước mắm , gừng tươi, tỏi, ớt, hạt tiêu. Có người lại chấm gỏi với mắm tôm thì càng dậy mùi. Món ăn được hoàn tất và bày ra mâm chỉ đợi người thưởng thức.
Gỏi được ăn kèm với bánh đa vừng nổi tiếng của Thanh Hóa với những loại lá đúng chất xứ Thanh: rau má, diếp cá, mùi tàu, sung muối, rau mùi, rau đinh lăng, lá sung… Có lẽ chính những thứ lá này đã tạo nên hương vị riêng, khó trộn lẫn của món gỏi cá nhệch. Mỗi người thưởng thức gỏi bằng cách riêng của mình. Người thì cuốn cá với các loại lá, người lại cuốn gỏi bằng chính da cá rán, không cuốn bằng bánh đa nem như các loại gỏi khác. Gỏi cá nhệch có mùi vị thơm ngon đặc trưng.
Hình Ảnh:
Hình chỉ mang tính minh họa.
Động Từ Thức còn gọi là Động Bích Đào, là một hệ thống hang động núi đá vôi với nhiều nhũ đá được gắn liền với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên. Động nằm trên địa bàn xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Mục lục |
Từ Thức người Tống Sơn, nay là Hà Trung, tỉnh Thanh Hoá làm tri huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, nhân đi chơi hội đã cởi áo gấm giúp một cô gái xinh đẹp gặp tình huống éo le. Thời gian sau chàng từ quan, tìm thú vui nhàn tản. Một lần ra cửa biển Thần Phù, Từ Thức đi qua núi và thấy một chiếc động, được bà chủ gả cho Giáng Hương, chính là người chàng đã cứu thuở nào. Sống với nhau được một năm, dù thuận hoà, êm ấm, Từ Thức chợt nhớ nhà, xin được về thăm. Cảm thông nỗi niềm của chồng, Giáng Hương sắm xe và gài sẵn phong thư kín nói lời ly biệt. Khi đến quê, tất cả đều đổi thay, Từ Thức hỏi một cụ già râu tóc bạc phơ thì mới biết đó là cháu nội của mình. Chàng đã đi quá lâu. Từ Thức muốn trở lại cõi tiên với vợ, nhưng chẳng còn dịp may … trước cửa động Từ Thức, dây leo chằng chịt đan kết thành những chiếc võng.
Ngoài cửa động có một miếu nhỏ gọi là miếu Sơn Thần, miếu chỉ cao chấm đầu người và không rộng lắm. Ngay trên cửa động, trên vách đá được tạc bài thơ đề của Lê Quý Đôn khi viếng thăm động vào thế kỷ XVII.
Suốt chiều sâu của động, có rất nhiều nhũ đá tạo thành những hình thù độc đáo và được gắn liền với truyền thuyết về Từ Thức và Giáng Hương. Động chính gồm có 2 phần, phần ngoài rộng, trần động hình vòng cung như một chiếc bát úp khổng lồ. Phía dưới vòng cung đó có một nhũ đá toả xuống trông như một trái đào tiên, nên động còn được gọi là động Bích Đào. Dưới là nền đá phẳng, nhẵn, là vết tích đền thờ Từ Thức còn lưu lại đến hôm nay. Sau đó là đụn nhũ thạch lấp lánh được ví như những kho chứa khác nhau:
Vào phần trong, một cổ tam sinh có đủ trâu, dê, lợn, một mâm cỗ… tương đối giống như thật, một mâm ngũ quả… bằng đá được thiên nhiên bày sẵn từ muôn đời nay. Càng vào sâu, lòng động càng rộng ra, với nhiều dấu tích về tình yêu của Giáng Hương và Từ Thức như: buồng tắm của Giáng Hương và thư phòng của Từ Thức bằng đá; những bông hoa, những quả đào tiên, vầng trăng và có cả những đôi chim thạch nhũ. Những thanh đá thiên cầm gõ vào sẽ phát ra những thanh âm khác nhau được gọi là dàn chiêng trống.
Đi sâu vào trong, có 2 dấu chân người in vào đá từ bao giờ, tương truyền là dấu chân Từ Thức. Một vài nụ đá và một vài đường nét trên một mặt đá phẳng tạo thành bàn cờ tiên. Đôi gò bồng đảo đầy quyến rũ bên một vũng nước trong suốt có thể nhìn thấy những hòn đá dưới đáy, là giếng mà tiên nữ Giáng Hương từng tắm với nụ cười làm đắm say kẻ phàm trần. Một dải đá màu lục lốm đốm, cùng một dải đá có những hình thù ếch nhái, là ao bèo trong sự tưởng nhớ quê hương của chàng thư sinh Từ Thức. Sau cảnh này là một ngã rẽ, một ngã theo tương truyền là đường lên cõi tiên của Từ Thức. Tại đây có quán nghỉ chân bằng đá mà chàng đã từng nghỉ suốt dọc hành trình và còn đó những mắc treo áo, treo mũ bằng đá. Bên cạnh đường lên tiên là một ngã rẽ hỏm sâu theo đường xoáy ốc vẫn bí ẩn muôn đời nay, nhân dân quen gọi là đường xuống Địa ngục.
Sau lưng động là núi Thần Phù, hang Dơi…
Thế kỷ XVIII, Lê Quý Đôn khi vãn cảnh động Từ Thức đã đề tặng bài thơ tạc vào núi đá ngay cửa động như sau:
Phiên âm tiếng Nôm
Văn đạo thần tiên sự diểu mang
Bích đào động khẩu thái hoang lương
Càn khôn nhất hạt cùng Từ Thức
Vân thủy song nga lão Giáng Hương
Thạch động hữu thanh khao hiểu nguyệt
Diêm điền vô vị nát thu sương
Thế nhân khổ tác Thiên Thai mộng
Thùy thức Thiên Thai diệc hí trường
Dịch nghĩa
Nghe nói chuyện thần tiên là mơ mộng
Cửa động Bích đào nay thật hoang lương
Từ Thức chỉ mặc áo vải thô đi tìm tiên khắp trời đất
Ở cảnh mây nước, hai mắt Giáng Hương mong (Từ Thức) đến già
Trăng gần sáng, nghe trong động đá, như có tiếng gõ kêu
Giọt sương thu thấm bãi muối, muối thành nhạt
Nhiều người cho rằng Từ Thức gặp tiên cũng như chuyện (Lưu Nguyễn) vào Thiên Thai
Nhưng ai ngờ Thiên Thai chỉ là một câu chuyện đùa
Dịch Thơ
Thần tiên vẫn bảo chuyện mơ màng,
Động Bích Đào kia cỏ mọc hoang.
Trời bể tìm tòi, mê huyện Thức!
Nước mây chờ đợi, mệt nàng Hương!
Vang om thạch động trăng gần sáng,
Nhạt nhẽo diêm điền muối đẵm sương,
Giấc mộng Thiên Thai mong mỏi mãi,
Ai hay cũng chỉ hí du trường!
Động Từ Thức còn được nhiều tao nhân, mặc khách thăm viếng, ngợi ca. Năm 1992 đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích cấp quốc gia.
